THỂ LOẠI SÁCH TRANH VÀ "ÔI TÌNH YÊU!" CỦA JIMMY LIAO

   Độc giả mê sách, đặc biệt là những người thuộc tuýp thích vẽ vời, học hành theo kiểu visual như mình thì chắc chắn không thể không biết Jimmy Liao, họa sĩ-thi sĩ Đài Loan, người tiên phong trong phong trào sách tranh dành cho người lớn. Thể loại sách tranh (picture book) vốn đã rất quen thuộc ở nhiều nước nhưng những năm gần đây mới bắt rễ vào thị trường sách Việt. Đây là một món ăn lạ, đầy sắc màu, kích thích thị giác và trường liên tưởng của con người. Những câu chuyện của sách tranh thường nhẹ nhàng, lãng mạn, dí dỏm, không lên gân nhưng chạm được vào trái tim con người, thắp lên hy vọng dù cuộc sống đang ngập ngụa bất ổn.

   Sách tranh (picture book) khác với truyện tranh (comic book) và sách có tranh minh họa (illustrated book). Theo mình hiểu thì sách tranh chiếm phần lớn là tranh, ngôn từ ít, chủ yếu vẫy gọi người đọc cảm nhận về câu chuyện thông qua các chi tiết trong hình vẽ; truyện tranh thì vừa kể chuyện vừa minh họa, thường trình bày bằng các khung nhỏ trong một trang giấy; còn sách có tranh minh họa thì chủ đạo là lời kể, tranh là phụ, có khi sau nhiều trang có chữ thì mới có tranh. Chung quy lại, mình thấy sách tranh có những đặc điểm sau:

• Phần lớn truyện dành cho trẻ em (ví dụ như Ehon của Nhật Bản), một số nhỏ dành cho người lớn

• Sách có khổ lớn, in giấy láng, màu sắc sinh động

• Tranh chiếm phần lớn diện tích một trang giấy, có thể kèm theo lời kể (nhưng rất ngắn gọn để tránh phân tâm). Người đọc sẽ tự cảm nhận tâm trạng của nhân vật, tư tưởng của tác giả thông qua hình vẽ chứ không phải chịu sự dẫn dắt của ngôn từ. Vì vậy, tranh vẽ rất chi là "đỉnh" và mang sức gợi.

• Càng về sau này, những câu chuyện của sách tranh càng mang nét vẽ và tư tưởng của thời hiện đại.

   Jimmy Liao là tác giả mình yêu thích bởi sách của ông là sự quyện hòa tuyệt vời giữa hội họa và văn chương. Với nét vẽ có hơi hướng Tây phương lãng mạn bay bổng, màu sắc hiện đại cá tính, Jimmy Liao thủ thỉ kể ta những câu chuyện về tình yêu, về cuộc sống theo cái cách rất đỗi nhẹ nhàng, nhân hậu. Dẫu có "sad ending" cho một cuộc tình, bơ vơ lạc loài giữa cõi nhân gian, hay sự thiếu trọn vẹn của một phần trong cơ thể thì các nhân vật vẫn luôn giữ trong tay hạt mầm hy vọng, tin yêu vào cuộc đời. Bộ sách tranh của ông hiện đã được NXB Kim Đồng gửi đến tay bạn đọc trong mấy năm qua và vẫn tiếp tục hot. Cuốn "Chàng rẽ trái, nàng rẽ phải", "Đêm thẳm trời sao" và cuốn "Âm thanh của sắc màu" đã được chuyển thể thành kịch bản phim (có sự tham gia của Kim Thành Vũ, Lương Vịnh Kỳ, Lâm Tâm Như, Hoắc Kiến Hoa); hàng chục tác phẩm lần lượt được dịch ra nhiều thứ tiếng trên thế giới, tranh minh họa được đặt ở những nơi công cộng tại Đài Loan... Những điều trên quá đủ để khiến Jimmy Liao trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng nhất của xứ Đài.

   Cuốn sách nào của Jimmy Liao cũng hay cả. Tôi chọn cuốn "Ôi tình yêu!" để lôi ra đọc trước hết là vì những dòng tâm sự của Jimmy Liao vào năm 2003: "Tháng 4 năm 2003, dịch bệnh hoành hành trong thành phố, tôi sợ đến nỗi không dám đi đâu, chỉ ngoan ngoãn ngồi trong nhà sửa sang bản thảo. Bấy giờ cảm xúc ùa đến như sóng trào dồn dập, tôi vẽ một mạch rất nhiều tranh (...) Chắc tại tôi già rồi, nếu không tranh thủ nói về tình yêu nhiều một chút, e sau này càng ít cơ hội hơn. Mong mọi người được bình an" (tr.119). Lý do tiếp theo là vì lâu nay chữ nghĩa nhiều quá đâm mệt, giờ chỉ cần sắc màu và một ít đời. Và thế là tôi đọc.

  Jimmy viết về chuyện muôn thuở của nhân loại, nhưng theo cách rất riêng của ông:

   Trang đầu tiên:

Trang cuối cùng:

   Hóm hỉnh đúng không các bạn!

   Sách khá dày, vì trong đó là cả trăm bức tranh vẽ, cũng là hàng tá thứ tình yêu trên đời như Lưu Trọng Lư từng liệt kê: "cái tình say đắm, cái tình thoảng qua, cái tình gần gụi, cái tình xa xôi, cái tình trong giây phút, cái tình ngàn thu". Rắc rối và bất khả giải! Điều thú vị là Jimmy nói về những trái ngang, đắng đót của tình yêu bằng những lời hài hước:

          "Anh thề non hẹn biển, rồi vẫn phản bội em.

           Biển chưa kịp cạn, đá chưa kịp mòn, sao tình anh đã đổi?

           Sao anh vẫn chưa bị sét đánh, vẫn chưa bị xe đâm?

           Tại sao vầng trăng vẫn vằng vặc sáng, sao vẫn lấp lánh lung linh giữa trời?

           Gió khe khẽ thổi, mây chầm chập trôi,

           thế gian này chẳng có gì thay đổi.

          Tại sao chỉ có mình em buồn bã đơn côi, 

          đến món Mc Donald khoái khẩu cũng nuốt không trôi..." ☺

để người đọc phì cười trong xót xa.

   Rồi Jimmy đan xen những trang dở khóc dở cười của tình yêu với những phút giây lãng mạn tột cùng:

Có kẻ yêu dại khờ: "Để lay động trái tim nàng Louise bé bỏng, chàng Jack hay thẹn thùng âm thầm vào rừng từ lúc trời chưa sáng". 

Nhưng cũng lắm lúc con tim ráo hoảnh : 

Cút bắt, bỡn cợt, dối lừa, cô đơn - những quy luật của tình yêu không bao giờ chấm dứt 

   Ái tình là bất diệt, mà cũng là chỗ giết chết những kẻ khờ mộng mơ. 

   Tranh vẽ của Jimmy Liao đầy chất thơ, vì Jimmy Liao bản chất là thi sĩ (nhà văn Trang Hạ). Đã vậy, thơ đề trong tranh cũng không thua kém gì những thi nhân chuyên viết về tình yêu.

Này là những khoảnh khắc trong cơn mưa tình ái:

          "Chiều muộn,

            Mưa sầm sập trút xuống, mưa ào ạt tuôn rơi,

            Họ cuống quýt trú dưới mái hiên kẻo ướt.

            Mưa cứ vội vàng rơi...

            Mưa cứ vội vàng rơi...

            Họ lạnh lùng liếc nhau một cái.

            Mưa cứ vội vàng rơi...

            Họ kiêu ngạo khép chặt đôi mi lại.

            Mưa cứ vội vàng rơi...

            Mưa cứ vội vàng rơi...

            Mưa cứ vội vàng rơi...

            Mưa cứ vội vàng rơi...

            Mưa cứ điên cuồng rơi..."

Này là tình nghèo mà sâu sắc, thủy chung:

            "Người dấu yêu ơi, một năm nữa sắp qua rồi!

             Qua muôn ngàn gian khó,

             May sao mình vẫn được nương tựa vào nhau!

             Những điều vừa ý, những điều chưa vừa ý,

             Mình cùng học cách cảm ơn, và trân trọng, nhé anh!"

Này là đớn đau và hoang đường nhưng vẫn còn đó vấn vương :

             "Khi chúng ta đến với nhau giữa con mộng hoang đường

              Bi kịch đã bắt đầu nhen nhóm.

             Trung tâm thế giới của em dịch chuyển sang anh,

             Anh cũng giữ thăng bằng nhờ dựa vào em đấy,

             Chúng ta cứ nương tựa vào nhau với dáng hình méo mó,

             Tựa mối tình ta, đau đớn tật nguyền,

             Chẳng ai đứng thẳng, cũng chẳng ai ngã xuống,

             Cũng chẳng ai rời bỏ được người kia".

   Cám ơn Jimmy Liao! Thật không gì phù hợp hơn nhan đề "Ôi tình yêu!" mà dịch giả Hoàng Phương Thúy đã dịch. Một lời cảm thán gọn ghẽ mà chứa đựng tất cả nỗi đau cùng hạnh phúc của thế gian.